Op initiatief van het Netwerk Acute Zorg Midden-Nederland (NAZMN) en in samenwerking met de Nederlandse Vereniging voor Anesthesiologie (NVA) vond op 2 maart 2026 een webinar plaats over handel in voorgeschreven medicatie en het verantwoord voorschrijven van misbruikgevoelige middelen. Aanleiding voor dit webinar waren signalen uit de praktijk, onder andere vanuit het Meldpunt voor Perspectief, politie, gemeenten en maatschappelijke opvang, over toenemend oneigenlijk gebruik en doorverkoop van op recept verkregen medicatie.

Hoewel pregabaline (Lyrica) in de media regelmatig wordt genoemd als actueel voorbeeld, werd tijdens het webinar benadrukt dat het probleem breder is dan één middel. Ook andere misbruikgevoelige medicatie, zoals opioïden, benzodiazepinen en stimulantia, kan onderdeel worden van handel en polydruggebruik. Het gaat daarbij niet alleen om afhankelijkheid, maar ook om onvoorspelbare combinaties van middelen, verhoogd risico op intoxicaties en acute SEH-presentaties, escalatie van agressief gedrag bij onthouding en druk op voorschrijvers om herhaalrecepten te verstrekken. Daarnaast ondermijnt ‘shopgedrag’ tussen zorgverleners de continuïteit van zorg wat om extra afstemming vraagt in de samenwerking tussen voorschrijvers, apothekers en ketenpartners. Daarmee raakt het vraagstuk zowel de individuele patiëntveiligheid als de veiligheid en stabiliteit binnen de bredere zorg- en maatschappelijke keten.

Tijdens het webinar werd uitgebreid stilgestaan bij de rol van voorschrijvers. Daarbij kwam onder meer de vraag aan bod hoe om te gaan met patiënten die vragen of pregabaline verslavend is. Het antwoord ligt niet in een generieke ja-of-nee-benadering, maar in zorgvuldige indicatiestelling en risicobeoordeling per patiënt. Bij patiënten met een duidelijke medische indicatie, zoals neuropathische pijn, kan pregabaline passend zijn, mits zorgvuldig voorgeschreven en geëvalueerd. Tegelijkertijd werd benadrukt dat gebruik zonder duidelijke indicatie kan leiden tot afhankelijkheid en dat signalen zoals snelle dosisverhoging of afwijkende hulpvragen alertheid vragen van de voorschrijver.

Ook werd gesproken over systeemkwetsbaarheden. Zo kwam de vraag op of misbruik via ziekenhuisvoorraden een rol kan spelen en of striktere monitoring van afdelingsvoorraden wenselijk is. Apothekers gaven aan dat zij inzicht hebben in verbruikspatronen, maar dat hier nog niet altijd actief op wordt gecontroleerd. Dit werd benoemd als mogelijke verbeterstap. Daarnaast werd door een deelnemende anesthesioloog pijnspecialist gedeeld dat het evalueren van het gebruik na bijvoorbeeld zes maanden kan helpen om langdurig en onbedoeld gebruik te voorkomen.

Als concrete vervolgstap hebben NAZMN en de NVA een voorbeeldprotocol opgesteld voor zorgvuldig voorschrijven en ketenbrede signalering bij misbruikgevoelige medicatie. Dit protocol is gebaseerd op bestaande richtlijnen en input van landelijke beroepsverenigingen, waaronder NHG, LHV, NVN en KNMP. De kern ligt in duidelijke afspraken over indicatiestelling, vastlegging in het dossier, herhaalrecepten, de rol van huisartsenposten en de signalerende functie van apothekers. Het document is bedoeld als handreiking en ondersteunt zorgprofessionals bij het maken van zorgvuldige afwegingen binnen de bestaande kaders.

Het webinar markeert een eerste stap in een bredere ketenaanpak. Alleen door samenwerking binnen én buiten de zorgketen kan worden voorkomen dat zorgvuldig voorgeschreven medicatie onbedoeld onderdeel wordt van illegale handel.

Heb je vragen, wil je meedenken in het vervolg of heb je aanvullende input? Laat het ons weten via nazmn@umcutrecht.nl.